“cherish (nurse) a viper (a serpent, a snake) in one’s bosom”

“ทำคุณบูชาโทษ”

ความหมาย

มีใจเมตตา ช่วยเหลือคนที่ไม่รู้จักคุณคน คนที่หวนกลับมาทำร้ายผู้มีพระคุณ

รูปคำ

สำนวนอังกฤษ กริยาวลี; สำนวนไทย กริยาวลี

ตัวอย่าง

The leaders of that political party will soon be forced to admit that they have been nursing vipers in their bosom – that man’s ideas could lose them a lot of public support.

(Longman Dictionary of English Idioms)

“เออจะเอาอะไรมาขึ้นหน้า

เป็นแขนเป็นวาช่างว่าได้

ทำคุณบูชาโทษโหดไร้

สารพันสรรใส่ไม่ไว้วาง”

(ไกรทอง พระราชนิพนธ์รัชกาลที่2)

คำอธิบาย

สำนวนอังกฤษ “cherish (nurse) a viper (a ser­pent, a snake) in one’s bosom” มาจากนิทานเก่าแก่เรื่องหนึ่งที่เล่าว่ามีชายคนหนึ่งไปพบงูตัวหนึ่งกำลังจะตายด้วยความหนาว จึงเกิดความสงสารและเอางูตัวนั้นๆ มาใกล้ๆ ตัว เพื่อจะให้ความอบอุ่นแก่มัน แต่เมื่องูตัวนั้นสบายขึ้น มันก็กัดชายคนนั้นตอบแทนบุญคุณที่ได้ช่วยชีวิตมันไว้ สำนวนนี้จึงหมายถึง การทำดีต่อคน ที่ไม่รู้จักคุณคน มิหนำซ้ำยังหวนกลับมาทำร้ายเสียอีก คนอังกฤษอเมริกันมักจะคิดว่างูเป็นสัตว์ที่ไม่ซื่อ คิดคดทรยศและเมื่อเป็นสำนวนเปรียบกับคนจึงหมายถึงคนทรยศ

สำนวนไทย “ทำคุณบูชาโทษ” หมายความว่า ทำดีแต่กลับเป็นไม่ดี บางทีก็พูดต่อท้ายว่า “โปรดสัตว์ได้บาป’’ เช่น

“ทำคุณ             เร็วเร่งรู้              ให้รอบ

เป็นโทษ            ท่านบ่สอบ         ดอกไซ้

โปรดสัตว์         ไป่รอบคอบ        รักค่าง หนึ่งนา

ได้บาป              เพราะเบียนให้    พวกโพ้นฉิบหาย”

(โคลงสุภาษิตเก่า)

สำนวนนี้ นอกจากจะใช้ในความหมายเดียวกับสำนวนอังกฤษ คือ ทำดีต่อคนที่ไม่รู้จักบุญคุณ มิหนำซ้ำยังหวนกลับมาทำร้าย ยังหมายถึงช่วยคนแล้ว แต่ตนเองกลับได้รับโทษ อาจจะได้รับโทษจากสิ่งอื่นหรือคนอื่น ไม่จำเป็นต้องรับจากคนที่ช่วยเสมอไป เช่น เขาช่วยคนที่ ถูกรถชน แต่กลับถูกตำรวจสงสัยว่าจะเป็นคนชนเอง นี่เรียกว่า ทำคุณบูชาโทษ

สำนวนไทยอีกสำนวนหนึ่งซึ่งอาจจะจัดอยู่ในสำนวนประเภท “ทำคุณบูชาโทษ’’ คือ “เลี้ยงลูกเสือลูกจระเข้” ซึ่งเปรียบกับสัตว์ที่ไม่ซื่อ เลี้ยงไม่เชื่องเหมือนกัน การเอาลูกเสือลูกจระเข้มาเลี้ยงพอโตขึ้นผู้เลี้ยงจะต้องเดือดร้อน เพราะเสือหรือจระเข้มีธรรมชาติดุร้าย เมื่อเป็นสำนวน ถ้าใช้ในความหมายที่เป็นกลางๆ ก็หมายถึง ต้องได้รับความลำบาก เดือดร้อน จากการช่วยเหลือผู้อื่น แต่ส่วนมากมักจะหมายถึงเลี้ยงลูกของตน หรือลูกของคนอื่น ซึ่งมีสันดานชั่วร้าย เมื่อใดขึ้นก็จะนำความเดือดร้อนมาให้ผู้เลี้ยง เช่น

“ชนโฉดบ่ได้ตรึก                 ตรองการ

เลี้ยงลูกเสือ สามานย์          มุ่งร้าย

เล่ห์เหลี่ยมบุตรอันธพาล      พาชั่ว ให้นา

ความผิดมันมักบ้าย            ถูกต้องตนเสมอ”

“คนเขลาบ่ได้นึก         กาลนา

เลี้ยงลูกจระเข้หาญ     ฮึกร้าย

เล่ห์เลี้ยงลูกอันธพาล พาผิด ให้นา

เอาแต่ความร้ายบ้าย   บวกเปื้อนเหม็นเสมอ”

(โคลงสุภาษิตเก่า)

(Visited 171 times, 1 visits today)